بوشهر
 

یهودیان شهر بوشهر

 

کنیسای یهودیان در محله کوتی (بوشهر)

موقعیت شیراز به عنوان پرجمعیت ترین شهر کلیمی نشین ایران بعد از تهران، نشان دهنده حضور مستمر و پرشمار آنان در جنوب ایران است. به طوری که در حال حاضر از 136 کنیسای کلیمیان در ایران بیش از 19 کنیسا در شیراز واقع شده اند. به دلیل نزدیکی و ارتباط دیرینه بوشهر با شیراز، این بندر تجاری نیز به عنوان یکی از مناسب ترین مکان های سکونت کلیمیان در ایران به شمار می رفته و تعداد زیادی شهروند کلیمی در این شهر اقامت داشتند؛ اما در حال حاضر چنین نیست. از حدود 25 تا 30 هزار کلیمی ایران (آفتاب 5 تیر 1385) تنها یک خانواده در بوشهر ساکن هستند. سرپرست این خانواده در بازار بوشهر به شغل بزازی اشتغال دارد.
کلیمیان بوشهر اغلب به مشاغلی چون زرگری، پارچه فروشی، پیله+ وری، مشروب فروشی، داروفروشی و غیره اشتغال داشته اند. پس از تشکیل کشور اسرائیل در سال 1948 یهودیان بسیاری از اقصی نقاط دنیا از جمله ایران به اسرائیل مهاجرت کردند. جمع کثیری از کلیمیان بوشهر نیز به اسرائیل کوچ کرده اند. منوچهر آتشی (شاعر سرشناس بوشهری) نیز در خاطرات خود یکی از دلایل تسریع مهاجرت یهودیان از بوشهر را شعله ور شدن احساسات یهودستیزانه و آزار و اذیت یهودیان پس از حضور جمعی از آوارگان فلسطینی در سال های پس از شهریور 1320 می داند. طبق آمار سال 1330 تعداد یهودیان باقی مانده در بوشهر حدوداً 400 نفر بوده است در حالی که به گفته لوریمر، سرکنسول انگلیس در بوشهر جمعیت یهودیان شهر در سال 1292 حدود 600 نفر بوده است (راهنمای خلیج فارس بی تا: 169 و 168). بعد از وقوع انقلاب اسلامی نیز بیشتر جوان ها راهی آمریکا شده یا به شیراز مهاجرت کرده اند (پورصباغ 9:1389).
با استناد به یادداشت های «لرد کرزن» با وجود آنکه در دوران حکومت قاجار، یهودیان اصفهان و شیراز برای تفکیک شدن اجازه گذاشتن کلاه بر سر را نداشتند و همچنین از حقوقی مانند سوارشدن بر چهارپایان در معابر شهر یا ساختن خانه های خود به شکل هم ارتفاع با خانه های سایرین (مسلمانان) محروم بودند، در شهرهایی مانند بوشهر، کاشان و تهران در مقایسه با دیگر شهرها کمتر مورد تعقیب و آزار قرار می گرفتند. (جان لویس اسپوزیتو 1363 شمسی: 167). با اینکه در بیشتر شهرهای ایران محلات اقلیت های دینی از سایر محلات جدا بوده و خانه های یهودیان معمولاً از لحاظ ارتفاع در سطح پایین تری ساخته می شد اما در بوشهر وضعیت کمی تفاوت داشت. در بافت تاریخی بوشهر، یهودیان به صورت متمرکز در شمال محله کوتی و به صورت پراکنده در محلات بهبهانی و دهدشتی ساکن بوده اند. محله یهودیان در واقع شامل چند معبر در شمال محله کوتی بود و به عنوان بخشی از محله کوتی محسوب می شد.
یهودیان بوشهر دو کنیسه داشته اند که یکی از این کنیسه ها در محله دهدشتی و نزدیک عمارت حاج رئیس واقع بوده است. این کنیسه با اجرای پروژه گسترش بندر و گمرک بوشهر در سال 1363 تخریب شد و اکنون هیچ آثاری از آن باقی نمانده است. دومین کنیسه در مرز محله بهبهانی و کوتی قرار داشت. این کنیسه اکنون به صورت ویرانه درآمده و به غیر از درهای ورودی چوبی در اضلاع شرقی و غربی بنا، بخش هایی از دیوارهای دورتادور زمین و چند طاق نما بر روی دیوار جنوبی چیزی باقی نمانده است.
این بنا، در دهه 70 با تعریض محور کوتی، در حاشیه مسیر سواره قرار گرفت. طبق گفته همسایگان قدیمی، این کنیسه حتی تا سال ها بعد از رفتن اکثر یهودیان از بوشهر، سالم بوده و آخرین بازمانده از روحانیون یهودی (شخصی به نام عبدالله تامیم) از آن نگهداری می کرد. در عکس هوایی سال 1343 ساختمان کنیسه به حالت سالم قابل تشخیص است. به گفته آقای یهودان (سرپرست تنها خانواده یهودی که در حال حاضر ساکن بوشهر است)، ساختمان کنیسه حتی تا چند سال پس از انقلاب 1357 نیز برپا بوده است. متأسفانه هیچ مدرک مستندی از کالبد بنا در دسترس نیست. بنابر اطلاعات به دست آمده از مصاحبه با افراد محلی، ساخت کنیسه با خرید و ادغام دو خانه در محله کوتی انجام شده بود. احتمالاً دو درب باقی مانده در شرق و غرب کنیسه مربوط به این دو بنای مسکونی جدا از هم است. دیوارهای داخلی با گچ اندود شده بود. سالن اصلی کنیسه نیز دارای نیمکت های چوبی بوده و هخال (محراب کنیسا) نیز از چوب ساخته شده بود. بنای کنیسه برخلاف غالب ابنیه بوشهر، دارای زیرزمین عمیقی بود که به میقوه «غسل خانه» اختصاص داشت. زیرزمین احتمالاً به اندازه 15 تا 25 پله پایین تر از تراز همکف بوده است. پله های دسترسی به میقوه در جلوی ورودی غربی قرار داشته است.

(برگرفته از یاداشت های بختیار لطفی در پروژه مطالعات بافت تاریخی بوشهر)

 
   
 

 

1

کنیسا بوشهر تاریخ عکاسی پاییز 1389
 

 

 
   
 

 

2

کنیسا بوشهر تاریخ عکاسی پاییز 1389
 

 

 

 
   
 

 

3

کنیسا بوشهر تاریخ عکاسی پاییز 1389
 

 

 
   
 

 

4

کنیسا بوشهر تاریخ عکاسی پاییز 1389
 

 

 
   
 

 

5

کنیسا بوشهر
 

 

 
   
 

 

6

کنیسا بوشهر تاریخ عکاسی پاییز 1389
 

 

 
   
 

 

7

کنیسا بوشهر مطالعه و بررسی بافت قدیمی بوشهر جلد 5، صفحه 17 کنیسه کلیمیان محله کوتی
دفترفنی معونت حفظ و احیا  - تاریخ عکاسی نامشخص
 

 

 
   
 

 

8

کنیسا بوشهر تاریخ عکاسی 1343
موقعیت کنیسه یهدیان در محله کوتی در تصویر هوایی
منبع عکس هوایی پایه: آرشیو اداره کل میراث فرهنگی استان بوشهر
 

 

 
   
 

 

9

کنیسا بوشهر
موقعیت کنیسا یهودیان در محله کوتی ( نقشه هوایی سال 1352) منبع: نقشه هوایی پایه: سازمان نقشه برداری کشور
 

 

 
   
 

 

10

کنیسا بوشهر
موقیت کنیسای یهودیان در محله کوتی در عکس هوایی سال 1352 منبع عکس هوایی پایه: سازمان نقشه برداری کشور
 

 

 


 

 

ل
 

 مجموعه های سایت 7DORIM
تصاویر Visions
انطباق لحظه ها Calendar
تاریخ و فرهنگ  Culture
باع بهشت GanEden
درباره ما About Us
تماس با ما Contact Us
پاناروما ( سراسرنما) Panaroma

 

زیر مجموعه های
 تاریخ و فرهنگ
:
ARTICLE  مقالات
MOADIM  مناسبتها
PUBLICATIONS   کتب منتشر شده
LINKS  دیگر سایتها

Colloquial  گویشهای اصیل  
 

صفحه اول     صفحه مرجع  



در
FaceBook با 7Dorim

ارتباط برقرار کنید

        زیر مجموعه های بخش  تصاویر:

تاریخ سازان

تاریخ به روایت تصویر

 چهره های ماندگار

 مشاهیر یهود

نماینده های یهودیان در مجلس:
عزیزاله سیمانی
سید عبدالله بهبهانی
دکتر لقمان نهورایی
شموئل حییم
مراد اریّه
جمشید کشفی
دکتر موسی برال
لطف الله حی
یوسف کهن
خسرو ناقی
دکتر منوچهر نیکروز
دکتر کورس کیوانی
دكتر منوچهر الياسي
موريس معتمد
دکتر سيامك مره صدق


روسا ی انجمن کلیمیان :
حبیب الله القانیان
مهندس عزیز دانش راد
موسی آزادگان
دكتر منوچهر الياسي
هارون یشایایی
دکتر رحمت ا... رفيع
همایون سامیح

خیراندیشان و مسولین جامعه:
آقاجان ابریشمی
صیون ابراهیمی
صالح نیکو
حاج یشوعا یحزقل یادگار
آقایقوتیئل
نورالله گبای
یوسف پیروزیان
اسحق کهن صدق
مسعود هارونیان
دکتر حشمت الله کرمانشاهچی
عبدالرحیم اعتصامی
جهانگیر بنایان
مهدی حریری طلوع
لقمان میکاییل
فرنگيس حسيديم
گاد نعيم
آقا جان شادی
استاد عزیز معمار
اسکندر میکاییل
ابراهیم موره
منوچهر کاشانیان
منصور پور اتحاد
منوچهر کوهن
 

شخصیتهای مذهبی:
ملا اورشرگا
حاخام یوسف حئیم اورشرگا
حاخام یدیدیا شوفط
حاخام اوریل داویدی
حاخام یوسف حئیم همدانی کهن
حاخام نتن الی
حاخام موسي زرگري
ملا مراد آقا لر
حاخام یونس حمامی لاله زار
یدیدیا آذر احیان
اسحق بعلنث
ملا یوسف دیلمانی
حاخام یعقوب نگاری
ربای الیاهو بن حئیم
رحمان دلرحیم
پروانه صراف
صیون حکاکیان
دیوید مختار

اساتید فرهنگی:
ابراهیم سعیدیان
فریبا صدیقیم
همایون ابراهیمی
دکتر منوچهر صیونیت
بقراط صفائی
الیاس اسحاقیان
شعبان شهری
امیر کهن
ناهید پیرنظر
اسحق فرهمند پور
جهانگیر صداقت فر
الهام یعقوبیان
فرشید دلشاد
منوچهر امیدوار
موسی میکاییل
شیرین دخت دقیقیان

اساتید هنری:
منوچهر طبری
سیما عمید
کوروش سلیمانی
سلیمان ساسون
امین امینی
ابراهیم تربتی
مژده روفه
ناصر نظـریان
منوچهر بی بی یان

گوناگون:
میرزا نورالله و میس نورالله
خیابان سیروس و خاطره آن
ماشالئه عکاس
پشت صحنه
منطقه دوازده
کوچه هفت کنیسا
اتوبوس خط 8
خانه ای در محله
بدل ناصرالدین شاه
راهیان هیمالیا
فرشتگان گمنام


یهودیان دیگر شهر ها:
تهران
شیراز
اصفهان
کرمان
کاشان
مشهد
رفسنجان
بوشهر
اردستان
یزد
کرمانشاه
سنندج
بروجرد
گلپایگان
ارومیه
همدان
بابُل

 

اماکن عمومی:
محله عودلاجان
بیمارستان دکتر سپیر
حمام کشوریه
سرای سالمندان یهود
مصاپزی
بهشتیه خاوران


زیارتگاه ها:
حبقوق نبي
دانیال نبی
استر و مردخای
محوطه ی پیربکران و یادبود ها
سارا بت آشر
ملا ماری
اورشرگا
موشه هلوی
گیلیارد-دماوند

کنیساها:
ابریشمی
یوسف آباد
باغ صبا
حییم
پسیان
دانیال - لهستانی ها
گرگان
عزرا یعقوب
دروازه دولت
اتفاق
سیدخندان
زرگریان
رفیع نیا
خراسانی ها
عبدالله زاده
راه دانش
پل چوبی
عزیز خان
اتحاد - ژاله
لویان
کهن
ملا حنینا
حکیم آشر
سرای سالمندان
هارامبام
کوروش
گیشا
نصرت
اورشرگا
فخرآباد
طرشت

میقوه ها:
ابریشمی
ابریشمی - مردانه
دروازه دولت
باغ صبا
یوسف آباد


سازمان های فرهنگی اجتماعی:
انجمن کلیمیان تهران
انجمن خراسانی ها
خانه جوانان یهود تهران
سازمان بانوان یهود ایران
سازمان بانوان هاتف
مرکز پژوهش و مطالعات

مدارس کلیمی:
آلیانس (اتحاد) -ژاله
گرگان گنج دانش
اتقاق
مدرسه نور صداقت
مراکز فرهنگی و مذهبی کلیمیان در جهان
سازمان پاراس
کنیسای پاراس

تصاویر خاطره انگیز:
عکسهای خاطره انگیز تهران
عکسهای خاطره انگیز شیراز
عکسهای خاطره انگیز  کاشان
عکسهای خاطره انگیز اصفهان
عکسهای خاطره انگیز مشهد
عکسهای خاطره انگیز همدان
عکسهای خاطره انگیز یزد
عکسهای خاطره انگیز خانوادگی

 

مجموعه تصاویر در حال گسترش می باشد.