گویش کلیمیان کاشان
 

گویش کلیمیان کاشان

 

گویش کلیمیان کاشان
به موازات سکونت یهودیان در مناطق گوناگون ایران، از دیرباز، گویش های متفاوتی نیز پدیدار شده که مبتنی بر زبان های باستانی ایران (از جمله زبان پهلوی) و زبان های محلی اند. این گویش ها ، معدود واژگانی را نیز از زبان عبری در خود دارند. به بیان دیگر، «کلیمیان ایران در گوشه و کنار کشور واز دو هزار و هفتصد سال پیش بار امانتی بس گران را بر دوش کشیده و پُشت به پُشت به فرزندان خود سپرده اند. این امانت، گویش های گوناگون کلیمیان است که از کهن ترین ویژگی های زبان های ایرانی برخوردار است و گاه، همپایه با زبان های فارسی باستان می شوند و گاه کلید گشایش برخی رازها در زبان فارسی »
تاکنون در مطالعات انجام گرفته در این زمینه، از گویش های کلیمیان اصفهانی، یزدی، کرمانی، شیرازی، همدانی، کاشامی، خوانساری، مشهدی، ملایری، اراکی، تویسرکانی، استرآبادی، نهاوندی، بروجردی، گلپایگانی، کردستانی، و کرمانشاهی یاد شده است. البته پژوهش های زبان شناسانه ی مستقلی نیز درباره ی برخی از این گویش ها، از جمله گویش های کلیمیان در اصفهان، یزد و همدان انجام پذیرفته است .
مجموعه ی این گویش ها (سوای دو گویش کلیمیان ارومیه و کردستان) در قلمروی زبان فارسی جای داشته و ارتباط چندانی با زبان عبری ندارد. از این رو ، می توان این گویش ها را به گونه ای در دو گروه « گویش های ایرانی» و « گویش های سامی» نیز جای داد.
پیدایش و طراحی این گویش ها، ضمن وابستگی به گویش ها و زبان های محلی در ایران، صرفاً به منظور ایمنی اجتماعی و جلوگیری از درک مکالمات افراد جامعه توسط دیگران و نوعی سواد اجتماعی بوده است. به طور کلی گویش ها یا لهجه های نواحی کاشان، اصفهان، سمنان نشان از زبان پهلوی اشکانی( زمان اشکانیان) دارند. گویش های شمال شرقی، در محدوده ی میان کاشان و نطنز رواج دارد و تعداد آن ها زیاد است . در بین این گویش ها، گویش کلیمیان کاشان و گویش مجاور آن یعنی آرانی (زبان اهالی آران) شمالی ترین گویش ها به شمار می آیند. گرچه «گویش مردم کاشان» در کنار « گویش کلیمیان کاشان» بر پایه ی مبانی زبان شناسانه در چارچوب مطالعات خاورشناسی مورد توجه قرار گرفته، اما در این زمینه، هنوز جای پژوهش های مستقل و مقایسه ای به زبان فارسی خالی است .
گویش کلیمیان کاشان (زبان کلیمیان کاشانی) همراه با سایر گویش های کلیمیان ایران را باید در چارچوب مجموعه زبان های جیدی یا لاتورایی مورد توجه قرار داد. این گویش ها که با گویش محلی سایر کاشانیان متفاوت است. در برخی واژه ها و اصطلاحات، با گویش کلیمیان اصفهان مشترکاتی دارد . آشنایی با چند واژه مربوط به مکالمات روزمره و خانوادگی می تواند تغییرات تلفظی و یا مشابهت های واژگانی این زبان در مقایسه با زبان فارسی را نمایان سازد.

واژگان   واژگان
کاشی
   فارسی
واژگان   واژگان
کاشی
   فارسی
آرو =  امروز 
وچه =
بچه 
سِبا =  فردا 
روماد =
  داماد
هی زری =  دیروز
دُوُت
 = دختر
هریشو  = دیشب
جَن
 = زن، همسر
اَو =  آب
دیم
 = صورت، رخ
اِذنه  = آدینه،جمعه
نالی
 = تشک خواب
واد  = باد 
خومون
 = خودمان
وی شه =  گرسنه 
بِشو
 = رفت
آلیچه گوجه =  درختی 
دارو
 = دارد
قِلا  = کلاغ 
میرمادار =
  بادرایت ،با کیاست
اُش نیجه  = عطسه
واجار =
  بازار
بوره  = بیا
زقینیات
 = تلخ
باره  = بیاور
وِدی
 = بری
بشیم =  برویم
نومّا
 = یکم ماه، روز اوّل ماه، ماه جدا
نیام  = نمی آیم 
خارَت
 = کوکو سبزی
وانام =  می گذارم 
گُندی
توِه  = کتلت
بِنگارید =  حرف بزنید
چه
زونام  = چه می دانم

 

همچنین داستان کوتاه به گویش یهودیان کاشانی «سیپک خی نیا» نمونه ای از مجموعه فرهنگِ مردم یا خُلق و خو و نیز چگونگی جمله پردازی آنان به شمار می آید .
کودکان کلیمی تا پیش از مدرسه رفتن تنها با گویش یا زبان کاشی سخن می گفتند و متون الهیات عبری را ترجمه می کردند. این گویش برای مسلمانان کاشان و نطنز نیز آشنا بود.
به طور کلی، نسل پیشین کلیمیان کاشان نیز مانند دیگر همکیشان خود در سایر شهر های ایران، فارسی را به خط عبری می نوشتند. چندان که حتی تا این اواخر در نامه نگاری به فرزندان تحصیل کرده ی خود، همچنان از این خط استفاده می کردند. گویش آرونی و بید گُلی، درست همان گویش یهودیان کاشان است و چه بسا خود، نشان دهنده ی این واقعیت است که اهالی این منطقه، در گذشته همگی یهودی بوده اند اما تحت شرایطی، ناگزیر به تغییر مذهب خود شده اند .

منابع مورد استفاده :
کتاب بَر بالِ خِرد پژوهشی از گوئل کهن
 

 

ل
 

 مجموعه های سایت 7DORIM
تصاویر Visions
انطباق لحظه ها Calendar
تاریخ و فرهنگ  Culture
باع بهشت GanEden
درباره ما About Us
تماس با ما Contact Us
پاناروما ( سراسرنما) Panaroma

 

زیر مجموعه های
 تاریخ و فرهنگ
:
ARTICLE  مقالات
MOADIM  مناسبتها
PUBLICATIONS   کتب منتشر شده
LINKS  دیگر سایتها

Colloquial  گویشهای اصیل  
 

صفحه اول     صفحه مرجع  



در
FaceBook با 7Dorim

ارتباط برقرار کنید

        زیر مجموعه های بخش  تصاویر:

تاریخ سازان

تاریخ به روایت تصویر

 چهره های ماندگار

 مشاهیر یهود

نماینده های یهودیان در مجلس:
عزیزاله سیمانی
سید عبدالله بهبهانی
دکتر لقمان نهورایی
شموئل حییم
مراد اریّه
جمشید کشفی
دکتر موسی برال
لطف الله حی
یوسف کهن
خسرو ناقی
دکتر منوچهر نیکروز
دکتر کورس کیوانی
دكتر منوچهر الياسي
موريس معتمد
دکتر سيامك مره صدق


روسا ی انجمن کلیمیان :
حبیب الله القانیان
مهندس عزیز دانش راد
موسی آزادگان
دكتر منوچهر الياسي
هارون یشایایی
دکتر رحمت ا... رفيع
همایون سامیح

خیراندیشان و مسولین جامعه:
آقاجان ابریشمی
صیون ابراهیمی
صالح نیکو
حاج یشوعا یحزقل یادگار
آقایقوتیئل
نورالله گبای
یوسف پیروزیان
اسحق کهن صدق
مسعود هارونیان
دکتر حشمت الله کرمانشاهچی
عبدالرحیم اعتصامی
جهانگیر بنایان
مهدی حریری طلوع
لقمان میکاییل
فرنگيس حسيديم
گاد نعيم
آقا جان شادی
استاد عزیز معمار
اسکندر میکاییل
ابراهیم موره
منوچهر کاشانیان
منصور پور اتحاد
منوچهر کوهن
 

شخصیتهای مذهبی:
ملا اورشرگا
حاخام یوسف حئیم اورشرگا
حاخام یدیدیا شوفط
حاخام اوریل داویدی
حاخام یوسف حئیم همدانی کهن
حاخام نتن الی
حاخام موسي زرگري
ملا مراد آقا لر
حاخام یونس حمامی لاله زار
یدیدیا آذر احیان
اسحق بعلنث
ملا یوسف دیلمانی
حاخام یعقوب نگاری
ربای الیاهو بن حئیم
رحمان دلرحیم
پروانه صراف
صیون حکاکیان
دیوید مختار

اساتید فرهنگی:
ابراهیم سعیدیان
فریبا صدیقیم
همایون ابراهیمی
دکتر منوچهر صیونیت
بقراط صفائی
الیاس اسحاقیان
شعبان شهری
امیر کهن
ناهید پیرنظر
اسحق فرهمند پور
جهانگیر صداقت فر
الهام یعقوبیان
فرشید دلشاد
منوچهر امیدوار
موسی میکاییل
شیرین دخت دقیقیان

اساتید هنری:
منوچهر طبری
سیما عمید
کوروش سلیمانی
سلیمان ساسون
امین امینی
ابراهیم تربتی
مژده روفه
ناصر نظـریان
منوچهر بی بی یان

گوناگون:
میرزا نورالله و میس نورالله
خیابان سیروس و خاطره آن
ماشالئه عکاس
پشت صحنه
منطقه دوازده
کوچه هفت کنیسا
اتوبوس خط 8
خانه ای در محله
بدل ناصرالدین شاه
راهیان هیمالیا
فرشتگان گمنام


یهودیان دیگر شهر ها:
تهران
شیراز
اصفهان
کرمان
کاشان
مشهد
رفسنجان
بوشهر
اردستان
یزد
کرمانشاه
سنندج
بروجرد
گلپایگان
ارومیه
همدان
بابُل

 

اماکن عمومی:
محله عودلاجان
بیمارستان دکتر سپیر
حمام کشوریه
سرای سالمندان یهود
مصاپزی
بهشتیه خاوران


زیارتگاه ها:
حبقوق نبي
دانیال نبی
استر و مردخای
محوطه ی پیربکران و یادبود ها
سارا بت آشر
ملا ماری
اورشرگا
موشه هلوی
گیلیارد-دماوند

کنیساها:
ابریشمی
یوسف آباد
باغ صبا
حییم
پسیان
دانیال - لهستانی ها
گرگان
عزرا یعقوب
دروازه دولت
اتفاق
سیدخندان
زرگریان
رفیع نیا
خراسانی ها
عبدالله زاده
راه دانش
پل چوبی
عزیز خان
اتحاد - ژاله
لویان
کهن
ملا حنینا
حکیم آشر
سرای سالمندان
هارامبام
کوروش
گیشا
نصرت
اورشرگا
فخرآباد
طرشت

میقوه ها:
ابریشمی
ابریشمی - مردانه
دروازه دولت
باغ صبا
یوسف آباد


سازمان های فرهنگی اجتماعی:
انجمن کلیمیان تهران
انجمن خراسانی ها
خانه جوانان یهود تهران
سازمان بانوان یهود ایران
سازمان بانوان هاتف
مرکز پژوهش و مطالعات

مدارس کلیمی:
آلیانس (اتحاد) -ژاله
گرگان گنج دانش
اتقاق
مدرسه نور صداقت
مراکز فرهنگی و مذهبی کلیمیان در جهان
سازمان پاراس
کنیسای پاراس

تصاویر خاطره انگیز:
عکسهای خاطره انگیز تهران
عکسهای خاطره انگیز شیراز
عکسهای خاطره انگیز  کاشان
عکسهای خاطره انگیز اصفهان
عکسهای خاطره انگیز مشهد
عکسهای خاطره انگیز همدان
عکسهای خاطره انگیز یزد
عکسهای خاطره انگیز خانوادگی

 

مجموعه تصاویر در حال گسترش می باشد.