تاریخچه مختصر جامعه یهودیان مشهدی
 

تاریخچه مختصر جامعه یهودیان مشهدی

تاریخچه مختصر جامعه یهودیان مشهدی
در کتاب تاریخ یهودیان مشهد ذکر گردیده که کشور بابل (عراق امروزی) مغلوب کورش کبیر گردید و یهودیانی که به گالوت بابل برده شده بودند، آزاد گردیده بطرف کشور پهناور ایران سرازیر شدند و در شهرهای مختلف ساکن شدند. زمانی که شاه اسماعیل صفوی شهر قزوین را به پایتختی ایران برگزید، گروهی از همین یهودیان به شهر قزوین آمده و جامعه مورد اعتمادی را تشکیل دادند.
در سال 1747 نادرشاه افشار پس از حمله به هندوستان و آوردن غنایم جنگی به توصیه درباریان خود چهل خانوار از همین یهودیان مورد اعتماد قزوین را برای حفاظت از خزانه خود به شهر مشهد مرکز استان خراسان روانه کرد و آن ها در محله عیدگاه که اقامتگاه زرتشتیان مشهد بود ساکن شدند.

 
   
 

 

1

نقشه قدیمی محله کلیمیان مشهد (برای بزرگ دیدن لطفا بروی عکس کلیک کنید)

 

 
   
 

 

2

خانه ای در محله عیدگاه با سردر آجرکاری با نقش آجری ستاره داود

 

 
   
 

 

3

خانه ای در محله عیدگاه با سردر آجرکاری با نقش آجری ستاره داود

 

 
   
 

 

4

نمای داخلی محوطه رختکن ، حمام آقامحمد تقی لوی که در گذشته مخصوص خانواده های کلیمی بوده . سبک معماری بنا متعلق بدوران قاجار می باشد

 

 
   
 

 

5

دکانی در محله عیدگاه ،با نقش ستاره داود

 

 
   
 

 

6

خانه ای متروکه در محله عیدگاه آثار بجامانده از معماری گذشته مشهد

 

 
   
 

 

7

حیاط خانهای قدیمی واقع در محله عیدگاه

 

 
   
 

 

8

خانه ای در محله سابق کلیمیان (عیدگاه ) مشهد

 

 
   
 

 

9

تصویر نقاشی بجا مانده ، در خانه ای تخریب شده در محله عیدگاه مشهد

 

 
   
 

 

10

کوچه جاوید واقع در محله کلیمیان (عیدگاه ) مشهد تابستان 2012

 

 
   
 

 

11

هیئت خاتم الانبیا واقع در محله عیدگاه مشهد تابستان 2012

 

 
   
 

 

12


 

 
   
 

 

13


 

 
   
 

 

14


 

 
   
 

 

15


 

 
   
 

 

16

جمعی از یهودیان خراسانی

 

 
   
 

 

17

نگاره ستاره داود از انوسی های مشهدی در اوایل قرن نوزدهم

 

 

در زبان عبری انوسه به معنای (بالاجبار پذیرفتن) می باشد. شرح غائله «الله دادی» در تاریخ 12 نیسان 1839 در پشت جلد یک صیدور بوسیله یک یهودی مشهدی ثبت گردیده و هم اکنون در موزه بن صوی نگهداری می شود.
شرح این ماجرا در کتب دکتر یوسف ولف، پروفسور والتر فیشل، رفائل فتای، فرائیم نیمروک، اسحاق بن صوی و دکتر حبیب لیوی ذکر گردیده است. 
 در این واقعه حدود 36 یهودی بیگناه کشته و تعدادی خانه و کنیسا و کتب مذهبی به دست اوباش به  آتش کشیده شد.
از آن زمان بعد که قریب به400 مرد یهودی مجبور شدن مذهب خود را پنهان کنند و زندگی سختی آغاز شد. در عین حال داخل منزل یهودی کاشر، تفیلا(نماز) خوان و مومن به شرعیت خویش بودند.
زندگی غم انگیز یهودیان مشهدی طی یکصد سال، مشابه مارانوهای اسپانیا و پرتقال (بظاهر مسیحی شدگان) بود. با وجودی که مارانوها به مرور از یهودیت دور شدند، ولی انوسه مشهدها دین خود را فراموش نکردند و نماز خوانده، صیصیت و تفیلین می‌ گذاشتند. آن ها در زیرزمین‌ها کنیسا دایر می کردند و از قصابی های عمومی گوشت می‌خریدند ولی مصرف نمی کردند. در خفا شخیطا(ذبح شرعی) می کردند و شمع شبات را در زیر سبد روشن می کردند. در شبات و موعدیم در مغازه ها به بهانه های مختلف هیچ نوع جنسی نمی فروختند. در همین شرایط، یهودیان مشهد بعنوان تجار معتبر مورد اعتماد اهالی مسلمان شهر مشهد بودند. مهمترین عاملی که جامعه یهودیان مشهد را این چنین به یکدیگر وابسته نمود، وحشت از مخلوط شدن و ازدواج فرزندانشان با خانواده های غیر یهودی بود. چون گاهی اهالی مشهد به خواستگاری دختران جامعه آنها می آمدند. در این موقعیت، بزرگان جامعه چاره‌ای اندیشیدند و دختران نوزاد را از بدو تولد برای پسر عموها و پسر خاله ها بنام نامزد نامگذاری می کردند. با این عمل (اسم سرزد) می گفتند. آن ها ادعا می کردند که این دختر نامزد و ناموس پسر عمویش است و به این وسیله از ازدواج فرزندان با غیر یهودیان جلوگیری می نمودند. دختران اکثراً در سنین 9 سالگی ازدواج می کردند. شاید یکی از دلایل جدایی طلبی این جامعه، هراس از اختلاط با اقوام دیگر می باشد که در ذهن افراد این جامعه نقش بسته و باعث وابستگی به همدیگر و خویشاوندی با همشهریان خود گردیده است. این سنت حتی در تهران و آمریکا نیز ادامه یافته است. احتمالاً به همین دلایل جامعه یهودیان مشهدی یک جامعه خودکفاست و در تمام امور اجتماعی وابسته به راهنمایی و همت بزرگان و خدمتگزاران جامعه خود می باشند . قبل از مهاجرت به تهران، بخاطر آزادی های بیشتر، جامعه مشهدی دارای 11 کنیسا و بت میدراش و کلاس های مکتب عبری در مشهد بودند و اغلب کنیساها بنام خانواده های خیر جامعه نامگذاری شده . رهبران مذهبی و ملاهای جامعه امثال ملامراد آقالر، ملا یوسف دیلمانی کلیه امور خیریه و بریت میلا (ختنه) و شخیطا و عقد و ازدواج را به رایگان و داوطلبانه انجام می‌دادند.
در سال 1946 پس از جنگ جهانی دوم مجدداً در یک واقعه تراژدی، عده ای اوباش و متعصب به محله یهودیان مشهد حمله کرده و واقعه پسح دوم تکرار گردید. همین مطلب باعث دلسردی جامعه مشهدی و موج مهاجرت آن ها به پایتخت گردید، به مرور جامعه بزرگی متجاوز از 2000 براخا از افراد جامعه به تهران و تعدادی به لندن- هامبورگ- میلان و سرزمین مقدس مهاجرت کردند.
در سال 1948 پس گروهی از یهودیان مشهدی به سرزمین مقدس رفته و مقیم آنجا شدند. هم اکنون قریب 20 هزار براخا از اولادان و وابستگان آن ها در آنجا زندگی می کنند. آن ها دارای تشکیلات وعد مرکزی، چندین کنیسا، خانه سالمندان آبرومندانه و محافل مختلف می باشند.
یهودیان مشهدی از سال 1946 الی 1980 در تهران ساکن بودند، آن ها در تهران دارای 8 براخا کنیسا، میقوه، تلمود تورا و بت قواروت بودند و برای اولین مرتبه در سال 1963 به همت آقای عبدالرحیم اعتصامی، جامعه دارای اساسنامه و انتخابات گردید و نیز انجمن خراسانی ها در تهران دایر گردید. جامعه مشهدی در تهران دارای پیشکسوتان و خدمتگذاران خیری مانند خانواده های لیویان، نبویان- یوسف زاده- عبدالله زاده- رفیع نیا- حکیمیان مرتضی اف- زر- حریری طلوع- کردوانی- کاشانیان در میلان و میرزا آقاجان نسیمی در هامبورگ بودند. اولین کنیسای جامعه مشهدی در تهران، کنیسای عزیزخان همراه با میقوه بود و سپس کنیساهای عبدالله زاده- لیویان- رفیع نیا- نصرت و مجموعه کنیساهای انجمن خراسانی ها در خیابان زرتشت که محل برگزاری عروسی ها و مجالس بود که تصاویر اغلب آن ها در سایت 7DORIM.COM موجود است و هم اکنون بر اثر رأفت اسلامی، در جمهوری اسلامی ایران تمام این اماکن دایر می باشند و جامعه یهودیان در تهران دارای نماینده مجلس شورای اسلامی بوده و مراسم و فعالیت های مذهبی یهودیان نیز بطور آزادانه برگزار می شود.
در سال 1979 پس از انقلاب اسلامی در ایران، گروهی هایی از افراد جامعه مشهدی بخاطر وابستگی به اولادانشان که از قبل برای تحصیل به آمریکا رفته بودند، به نیویورک آمدند و جامعه بزرگی را در این شهر تشکیل دادند. این جامعه در منطقه کوئینز نیویورک و سپس در منطقه لانگ آیلند در شهر گریت نک ساکن شدند. در حال حاضر جامعه مشهدی نیویورک شامل هفت هزار براخا و دارای چهار مجتمع فرهنگی و کنیسا می باشند که هر کدام از این مجموعه ها از طرف یکی از خانواده های صاحب نام و با همت اعضاء جامعه اهداء گردیده است.
1- مجموعه مشهدی جوئیش سنتر و کنیسای شعره طووا در کوئینز با گنجایش 1000 براخا همراه با کلاس های تلمود تورا مینیان نوجوانان که تمام تفیلاها و تورا توسط خود جوانان اجرا می شود. کتابخانه- سالن عروسی ها- سالن ورزش جوانان. از طرف خانواده شادروان یوسف بنی لیوی دایر گردید.
2- مجموعه مشهدی جوئیش سنتر و کنیسای شعره شالوم در لانگ آیلند با گنجایش 2000 براخا همراه با کلاس های تلمود تورا، چندین کنیسا مجزا برای کودکان و نوجوانان، کتابخانه، سالن عروسی ها و جشن ها، سالن بزرگ ورزشی برای جوانان و سالن گردهمایی سالمندان به همت شادروان مهدی حریری طلوع دایر گردید.
3- کنیسای مجموعه شعره رحمیم در لانگ آیلند با گنجایش 600 براخا همراه با کلاس های مختلف دیوره تورا و مینیان های مختلف برای جوانان یشیوا رفته به همت آقای فتح الله همتیان و همچنین میقوه مجهز بنام میقوه مشه به همت آقای ماشاالله (نخمیا) سلیمانی دایر گردید.
4- مجموعه مشهدی جوئیش سنتر در 130 استیم بوت رود لانگ آیلند بنام (اور استر) مخصوص جوانان با همت آقای امیر حاجی بای با گنجایش 1000 براخا همراه با کلاس های تلمود تورا، کودکستان، اطاق های گردهمایی سالمندان، سالن میهمانی ها، سالن های ورزشی نوجوانان و جوانان همراه با کنیسای مجزا برای کودکان و کتابخانه.
کلیه هزینه های کارمندان و کارگران و نگهداری این مؤسسات به همت والا و کاوودهای سرشار اعضاء جامعه مشهدی تأمین می شود. هر ساله مبالغ هنگفتی برای کمک به کشور ایسرائل و مؤسسات خیریه و افراد نیازمند جامعه جمع آوری می شود. ناگفته نماند که گروه کوچکی از اعضاء جامعه مشهدی در آمریکا نیز در شهرهای لس آنجلس و شیکاگو ساکن می باشند.
در امور مذهبی، این جامعه خود کفا بوده و توسط چهار ربای و خزان برجسته هدایت می شوند که اخیراً به دو نفر از جوانان یشیوا رفته جامعه سمیخا برای ربائی اهداء نمودند. آن ها کلیه مراسم مذهبی، عقد و ازدواج، کتوبا، مراسم بریت میلا، مراسم بر و بت میتصوا، شیرلمعلوت نامزدی و مراسم لوایای درگذشتگان را انجام می دهند. جامعه مشهدی اکثراً از افراد ارتدوکس به مینهاق سنتی پدران و گروهی از جوانان یشیوا رفته تشکیل گردیده است.
انتخابات انجمن مرکزی، بورد کنیساها، انجمن بانوان و انجمن جوانان هر سه سال یک مرتبه انجام می شود. جامعه دارای قانون اساسی می باشد که همگان از آن پیروی می کنند. این انجمن دارای کمیته های مختلف از جمله : کمیته تلمود تورا – کمیته تحصیلات عالی و بورس تحصیلی- کمیته تاریخ و میراث جامعه مشهدی- کمیته صیونیسم- کمیته انتظامات کنیساها و سکیوریتی- کمیته ورزش بانوان- کمیته ورزش آقایان- کمیته کانون سالمندان- کمیته بت قواروت- کمیته کمک های پزشکی- کمیته سرپرستی اعانات- کمیته تهیه شغل برای داوطلبان جامعه- کمیته اداره مراسم صعودا شلیشی- کمیته مراسم یادبود- دعوت از سخنرانان و ترتیب نمایشگاه- کمیته مسافرت نوجوانان و مراسم بر و بت میتصوا در کشور ایسرائل- کادر اداره کارمندان کنیساها و تأمین بیمه های اجتماعی- کادر نشریات جامعه شامل هفته نامه و مجله شالوم با همکاری گروه مورا- مجله مگیلا- ماهنامه هخودش به زبان های فارسی و انگلیسی- هفته نامه کنیسا نیوز به زبان انگلیسی شامل ساعت های تفیلاها و مراسم جماعتی و اخبار هفته و ساعات تفیلاهای مینها و عرویت در 6 مرکز تجارتی از طرف اعضاء جامعه در منهتن. اعلام ساعات جلسات سخنرانی های و کلاس های مذهبی برای نوجوانان جامعه- کادر تنظیم و چاپ تقویم سالانه عبری و انگلیسی از طرف انجمن جوانان- فلایرهای پاراشاهای هفته و فلایر شیرای عروسی و برمیتصوا و شمع ایسرائل و قدیش به زبان های عبری، فارسی و انگلیسی- مرکز فروش صیصیت، تفیلین و صیدور در کنیساها- کمیته تهیه و جمع آوری قوطی ها (قوپا) خیریه می باشد.
کتب چاپ شده از طرف جامعه مشهدی شامل سه جلد کتاب تاریخ جامعه مشهدی شامل زندگانی در شهر تهران – نیویورک نوشته شلومو کابلی و امیر کهن.
کتاب تاریخ یهودیان مشهد نوشته یعقوب دیلمانیان- کتاب خاطرات راخل- کتاب سخنان شنیدنی توسط سارا کرملی- اشعار هادی نامدار- صیدورهای موعدی و هفتگی ملا مراد آقالر- تورا و هفطارا ترجمه فارسی از طرف فریدون حکیم نیایش قوم یهود- تهیلیم و شرعیات با ترجمه فارسی ربای آذراحیان- ایمان و مشعیت الهی و سیر تحولات اجتماعی و مذهبی ملت یهود از طرف بهرام آقالرپور- کتاب آلبوم عروسی ها شامل عکس عروسی کلیه افراد جامعه به همت دیوید کردوانی- کتاب تلفن شامل آدرس و شماره تلفن و نام اولادان خانواده های مشهدی به ابتکار شادروان هارون کهنیم و همت مهران اعتصامی- کتاب لغت نامه واژه ها و گویش های یهودیان مشهدی- صیدور به زبان انگلیسی- کتابچه پیرقه آووت ترجمه فارسی نوشته( مورنو ربنو ) نسیم بصلیان- کتابچه های تقدیر از پیش کسوتان جامعه و کتابچه های پسح، شاووعوت، سوکوت و پوریم از امیر کهن- کتابچه هگادا به زبان های فارسی، عبری و انگلیسی- کتابچه انوسه مشهد نوشته روبن کاشانی- کتابچه قیدوش شبات و نوراخ توسط  ( خانواده )یعقوب گرجیان- نشریه شموز به زبان انگلیسی از طرف لورنس لیویان- گوشه هایی از تاریخ جامعه نوشته فرج الله لوی (نصرالله اف)- کتابچه نمایشگاه میراث جامعه مشهدی از کمیته جوانان- کتابچه Our Heritage از طرف کمیته جوانان- کتاب گنجینه ضرب المثل های شعری از طرف امیر کهن- کتاب هلاخا و مینهاقیم جامعه مشهدی از طرف شورای مذهبی و ربای الیاهو بن حییم به همت کمیته میراث و تاریخ ، سرپرستی داوید کردوانی- کاست های نواهای سلیحوت و تفیلاها به نوایِ مشهدی از خزانیم جامعه و ده ها کتب و نشریات دیگر- سایت کامپیوتری Mashadi.org .

*برگرفته از مطالب کتاب هاب تاریخ یهودیان مشهد : امیر کهن .
گویش یهودیان مشهد
کتابچه ای به نام لغت نامه واژه های یهودیان مشهد که حاوی صدها گویش به ترتیب الفباست، به چاپ رسیده است که در اینجا نمونه هایی از این کلمات نوشته شده است.
توضیحاتی درباره نحوه نگارش لغت نامه ضروری به نظر می رسد که شرح آن در اینجا نقل می شود:
1- ریشه و مبدأ لغات : در زبان مشهدی لغات ترکی- روسی (بخارایی) عبری- (عبری اسلامی) یافت می شود. علاوه بر این بسیاری لغات ابداعی مشهدی ها وجود دارد که غالباً مبدأ آن ها مشخص نیست و برای کتمان مطالب از اطرافیان بکار میرفته است. این را مشهدی ها (لوتورائی) می نامیدند و منشاء لغاتی که لازم به تذکر بوده است، قید شده است.
آقزما = داماد شونه = خل و دیوانه
اوستل = صندلی صلاته = سالاد
بنکر = ته دیگی طفشی = بشقاب
پروتا = پول عینوت = زشت
تقلتی = تقلید غلائی = متقلب
جوریدن = جستجو کردن فهل = گشاد
چغوک = گنجشک قیماق = سرشیر
خازنده = خواستگار کخ = کرم
دخیا = حیکا کردن گوشت گنجیفه = ورق بازی
ذوق ذوق زدن = خوشحالی کردن لاولو = رختخواب
رنگ دیم = پریدگی صورت مسکه = کره
زلاقه = فریاد – جیغ نماشون = غروب
سمشکه (روسی) = تخم آفتابگردان وسنی = هوو


* برگرفته از کتاب : لغت نامه واژه های یهودیان مشهدی .
 

 

ل
 

 مجموعه های سایت 7DORIM
تصاویر Visions
انطباق لحظه ها Calendar
تاریخ و فرهنگ  Culture
باع بهشت GanEden
درباره ما About Us
تماس با ما Contact Us
پاناروما ( سراسرنما) Panaroma

 

زیر مجموعه های
 تاریخ و فرهنگ
:
ARTICLE  مقالات
MOADIM  مناسبتها
PUBLICATIONS   کتب منتشر شده
LINKS  دیگر سایتها

Colloquial  گویشهای اصیل  
 

صفحه اول     صفحه مرجع  



در
FaceBook با 7Dorim

ارتباط برقرار کنید

        زیر مجموعه های بخش  تصاویر:

تاریخ سازان

تاریخ به روایت تصویر

 چهره های ماندگار

 مشاهیر یهود

نماینده های یهودیان در مجلس:
عزیزاله سیمانی
سید عبدالله بهبهانی
دکتر لقمان نهورایی
شموئل حییم
مراد اریّه
جمشید کشفی
دکتر موسی برال
لطف الله حی
یوسف کهن
خسرو ناقی
دکتر منوچهر نیکروز
دکتر کورس کیوانی
دكتر منوچهر الياسي
موريس معتمد
دکتر سيامك مره صدق


روسا ی انجمن کلیمیان :
حبیب الله القانیان
مهندس عزیز دانش راد
موسی آزادگان
دكتر منوچهر الياسي
هارون یشایایی
دکتر رحمت ا... رفيع
همایون سامیح

خیراندیشان و مسولین جامعه:
آقاجان ابریشمی
صیون ابراهیمی
صالح نیکو
حاج یشوعا یحزقل یادگار
آقایقوتیئل
نورالله گبای
یوسف پیروزیان
اسحق کهن صدق
مسعود هارونیان
دکتر حشمت الله کرمانشاهچی
عبدالرحیم اعتصامی
جهانگیر بنایان
مهدی حریری طلوع
لقمان میکاییل
فرنگيس حسيديم
گاد نعيم
آقا جان شادی
استاد عزیز معمار
اسکندر میکاییل
ابراهیم موره
منوچهر کاشانیان
منصور پور اتحاد
منوچهر کوهن
 

شخصیتهای مذهبی:
ملا اورشرگا
حاخام یوسف حئیم اورشرگا
حاخام یدیدیا شوفط
حاخام اوریل داویدی
حاخام یوسف حئیم همدانی کهن
حاخام نتن الی
حاخام موسي زرگري
ملا مراد آقا لر
حاخام یونس حمامی لاله زار
یدیدیا آذر احیان
اسحق بعلنث
ملا یوسف دیلمانی
حاخام یعقوب نگاری
ربای الیاهو بن حئیم
رحمان دلرحیم
پروانه صراف
صیون حکاکیان
دیوید مختار

اساتید فرهنگی:
ابراهیم سعیدیان
فریبا صدیقیم
همایون ابراهیمی
دکتر منوچهر صیونیت
بقراط صفائی
الیاس اسحاقیان
شعبان شهری
امیر کهن
ناهید پیرنظر
اسحق فرهمند پور
جهانگیر صداقت فر
الهام یعقوبیان
فرشید دلشاد
منوچهر امیدوار
موسی میکاییل
شیرین دخت دقیقیان

اساتید هنری:
منوچهر طبری
سیما عمید
کوروش سلیمانی
سلیمان ساسون
امین امینی
ابراهیم تربتی
مژده روفه
ناصر نظـریان
منوچهر بی بی یان

گوناگون:
میرزا نورالله و میس نورالله
خیابان سیروس و خاطره آن
ماشالئه عکاس
پشت صحنه
منطقه دوازده
کوچه هفت کنیسا
اتوبوس خط 8
خانه ای در محله
بدل ناصرالدین شاه
راهیان هیمالیا
فرشتگان گمنام


یهودیان دیگر شهر ها:
تهران
شیراز
اصفهان
کرمان
کاشان
مشهد
رفسنجان
بوشهر
اردستان
یزد
کرمانشاه
سنندج
بروجرد
گلپایگان
ارومیه
همدان
بابُل

 

اماکن عمومی:
محله عودلاجان
بیمارستان دکتر سپیر
حمام کشوریه
سرای سالمندان یهود
مصاپزی
بهشتیه خاوران


زیارتگاه ها:
حبقوق نبي
دانیال نبی
استر و مردخای
محوطه ی پیربکران و یادبود ها
سارا بت آشر
ملا ماری
اورشرگا
موشه هلوی
گیلیارد-دماوند

کنیساها:
ابریشمی
یوسف آباد
باغ صبا
حییم
پسیان
دانیال - لهستانی ها
گرگان
عزرا یعقوب
دروازه دولت
اتفاق
سیدخندان
زرگریان
رفیع نیا
خراسانی ها
عبدالله زاده
راه دانش
پل چوبی
عزیز خان
اتحاد - ژاله
لویان
کهن
ملا حنینا
حکیم آشر
سرای سالمندان
هارامبام
کوروش
گیشا
نصرت
اورشرگا
فخرآباد
طرشت

میقوه ها:
ابریشمی
ابریشمی - مردانه
دروازه دولت
باغ صبا
یوسف آباد


سازمان های فرهنگی اجتماعی:
انجمن کلیمیان تهران
انجمن خراسانی ها
خانه جوانان یهود تهران
سازمان بانوان یهود ایران
سازمان بانوان هاتف
مرکز پژوهش و مطالعات

مدارس کلیمی:
آلیانس (اتحاد) -ژاله
گرگان گنج دانش
اتقاق
مدرسه نور صداقت
مراکز فرهنگی و مذهبی کلیمیان در جهان
سازمان پاراس
کنیسای پاراس

تصاویر خاطره انگیز:
عکسهای خاطره انگیز تهران
عکسهای خاطره انگیز شیراز
عکسهای خاطره انگیز  کاشان
عکسهای خاطره انگیز اصفهان
عکسهای خاطره انگیز مشهد
عکسهای خاطره انگیز همدان
عکسهای خاطره انگیز یزد
عکسهای خاطره انگیز خانوادگی

 

مجموعه تصاویر در حال گسترش می باشد.