گویش یهودیان اصفهان
 

گویش یهودیان اصفهان

 

یهودیان اصفهان نیز مانند دیگر ایرانیان، وابسته به ناحیه یا شهر محل سکونت خود، گویش ویژه ای را در قلمروی زبان پارسی به خود اختصاص داده اند. این گویش، در کنار گویش های یهودیان یزدی، تویسرکانی، اراکی، کرمانی، شیرازی، همدانی، مشهدی، کاشانی، بروجردی، ملایری، نهاوندی، استرآبادی، خوانساری، خمینی، گلپایگانی و کردی، کم و بیش، مجموعه گویش ها یا زبان های جیدی یا لاتورایی (غیر توراتی) را در گستره ی جغرافیای مردم پارسی زبانِ ایران و نیز افغانستان و برخی جمهوری های آسیای شمالی و خاور ایران تشکیل می دهند. گفته می شود اکنون در ایسرائل، بیش از 65 هزار نفر از ایرانیان مهاجر کشور، به این زبان ها (مجموعه گویش ها) تکلم می کنند.
گویش یهودیان اصفهان، در زمره ی گویش های دیرپاست که از ویژگی های زبان شناسانه ی نسبتاً دقیقی برخوردار است و بسیاری از واژه های زبان پهلوی (زبان ایران باستان) را در بر می گیرد.جالب این که کلیمیان اصفهان در قدیم، همچنان که زبان پارسی را به خط یا الفبای عبری می نوشته اند، تراوشات ادبی خود را نیز به این گویش و به خط عبری می پرداخته اند. نقش کلیمیان اصفهان در ادبیات پارسی-یهودی، یعنی آثاری به زبان پارسی و خط عبری در زمینه های دینی، در حکومت ایلخانیان (759-635 خورشیدی/ 1380-1256 میلادی) به اوج خود رسید.
گرچه کلیمیان ساکن در هر سه ناحیه ی دردشت، گلبهار و محله ی جوباره به زبان پارسی- زیان رسمی کشور- تکلم می کرده اند، اما گویش یهودیان اصفهان که مشابهت ها و واژه های مشترک زیادی با زبان پهلوی دارد، تا سه دهه ی قبل، صرفاً در بین کلیمیان ساکن در محله ی جوباره رایج بوده است. در حال حاضر، تکلم به این گویش از قلمروی شهر اصفهان فراتر رفته و در برخی از مناطق اطراف، از جمله در گَز و سِده یا همایون شهر نیز جاری است. البته گفته می شود که مردم این دو شهر، در زمره ی آخرین گروه از جامعه ی بزرگ کلیمیان اصفهان بوده اند که چند قرنِ پیش، ناگزیر به تغییر دین و مسلمان شده اند. در گویش کلیمیان اصفهان، مُشابه با دیگر گویش های ایرانیان کلیمی در سایر شهرهای کشور، چندین واژه ی عبری نیز وجود دارد که مربوط به مراسم یا مناسبت ها و اصطلاحات دینی یهودیان می شود." از جمله : «مَصا» :(نان فطیر یا وَرنیامده) که در خلال عید «پِسَح» (در آغاز بهار) مصرف می شود؛ «شبات» : روز هفتم هفته یا شنبه ؛ «بِراخا» : برکت یا دُعای پیش از بهره مند شدن یا مصرف کردن؛ «کاشر» : حلال و بهداشتی بر پایه مقررات و دستورات تورات؛ «سوکوت» : عید سایبان در آغاز پاییز در حوالی مهرگان؛ «مُوعِد» : عید، جشنواره" از نظر همگونی، بر پایه ی گروه بندی علمی گویش های مرکزی ایران، گویش کلیمیان اصفهان، همراه با گویش های «کفرونی، گزی، وَرزنه ای و سِده ای»، در چهارچوب «گویش های جنوب باختری» قرار می گیرد.
به طور کلی، مطالعه و شناخت گویش های اصفهان و از جمله گویش یهودیان اصفهان، از سده ی نوزدهم میلادی توسط زبان شناسان غربی آغاز شد. این بررسی ها از دهه ی 1340 خورشیدی (1961 میلادی) با تکیه بر پیشرفت های علمی پدید آمده در زمینه ی زبان شناسی و ورودِ پژوهندگان ایرانی به این عرصه، اوج گرفت. اشاره به چند واژه مربوط به اصطلاحات خانواده و امور روزمره در گویش کلیمیان اصفهان می تواند به عنوان نمونه، تا حدودی، چگونگی تبدیل واژگانی و تلفظی برخی واژه ها در مقایسه با زبان پارسی و سایر گویش های «لاتورایی» (غیر توراتی) جوامع یهودی در دیگر شهرهای ایران را نمایان سازد :
بُووا      پدر
ماز       مادر
خُخ       خواهر
به زار       برادر
پیر       پسر
دُت       دختر
وِچه       بچه
باخاجِه       پدربزرگ
بُوسوره       پدرزن
مازجَن       مادر زن
جَن       همسر (زن)
مِره       همسر (مرد)
اُو       آب
جَندگی       زندگی
اُزون       زبان
پِرِه       پریروز
شِو       شب
اِم شِو       امشب
اِی شِو       دیشب
پَس سِبا       پس فردا
اِزِری       دیروز
دَس       دست
شَلبِت       شربت
زوماز       داماد
آریس       عروس
تاجه آریس       تازه عروس

برگرفته از کتاب : همراه با فرهنگ

 

ل
 

 مجموعه های سایت 7DORIM
تصاویر Visions
انطباق لحظه ها Calendar
تاریخ و فرهنگ  Culture
باع بهشت GanEden
درباره ما About Us
تماس با ما Contact Us
پاناروما ( سراسرنما) Panaroma

 

زیر مجموعه های
 تاریخ و فرهنگ
:
ARTICLE  مقالات
MOADIM  مناسبتها
PUBLICATIONS   کتب منتشر شده
LINKS  دیگر سایتها

Colloquial  گویشهای اصیل  
 

صفحه اول     صفحه مرجع  



در
FaceBook با 7Dorim

ارتباط برقرار کنید

        زیر مجموعه های بخش  تصاویر:

تاریخ سازان

تاریخ به روایت تصویر

 چهره های ماندگار

 مشاهیر یهود

نماینده های یهودیان در مجلس:
عزیزاله سیمانی
سید عبدالله بهبهانی
دکتر لقمان نهورایی
شموئل حییم
مراد اریّه
جمشید کشفی
دکتر موسی برال
لطف الله حی
یوسف کهن
خسرو ناقی
دکتر منوچهر نیکروز
دکتر کورس کیوانی
دكتر منوچهر الياسي
موريس معتمد
دکتر سيامك مره صدق


روسا ی انجمن کلیمیان :
حبیب الله القانیان
مهندس عزیز دانش راد
موسی آزادگان
دكتر منوچهر الياسي
هارون یشایایی
دکتر رحمت ا... رفيع
همایون سامیح

خیراندیشان و مسولین جامعه:
آقاجان ابریشمی
صیون ابراهیمی
صالح نیکو
حاج یشوعا یحزقل یادگار
آقایقوتیئل
نورالله گبای
یوسف پیروزیان
اسحق کهن صدق
مسعود هارونیان
دکتر حشمت الله کرمانشاهچی
عبدالرحیم اعتصامی
جهانگیر بنایان
مهدی حریری طلوع
لقمان میکاییل
فرنگيس حسيديم
گاد نعيم
آقا جان شادی
استاد عزیز معمار
اسکندر میکاییل
ابراهیم موره
منوچهر کاشانیان
منصور پور اتحاد
منوچهر کوهن
 

شخصیتهای مذهبی:
ملا اورشرگا
حاخام یوسف حئیم اورشرگا
حاخام یدیدیا شوفط
حاخام اوریل داویدی
حاخام یوسف حئیم همدانی کهن
حاخام نتن الی
حاخام موسي زرگري
ملا مراد آقا لر
حاخام یونس حمامی لاله زار
یدیدیا آذر احیان
اسحق بعلنث
ملا یوسف دیلمانی
حاخام یعقوب نگاری
ربای الیاهو بن حئیم
رحمان دلرحیم
پروانه صراف
صیون حکاکیان
دیوید مختار

اساتید فرهنگی:
ابراهیم سعیدیان
فریبا صدیقیم
همایون ابراهیمی
دکتر منوچهر صیونیت
بقراط صفائی
الیاس اسحاقیان
شعبان شهری
امیر کهن
ناهید پیرنظر
اسحق فرهمند پور
جهانگیر صداقت فر
الهام یعقوبیان
فرشید دلشاد
منوچهر امیدوار
موسی میکاییل
شیرین دخت دقیقیان

اساتید هنری:
منوچهر طبری
سیما عمید
کوروش سلیمانی
سلیمان ساسون
امین امینی
ابراهیم تربتی
مژده روفه
ناصر نظـریان
منوچهر بی بی یان

گوناگون:
میرزا نورالله و میس نورالله
خیابان سیروس و خاطره آن
ماشالئه عکاس
پشت صحنه
منطقه دوازده
کوچه هفت کنیسا
اتوبوس خط 8
خانه ای در محله
بدل ناصرالدین شاه
راهیان هیمالیا
فرشتگان گمنام


یهودیان دیگر شهر ها:
تهران
شیراز
اصفهان
کرمان
کاشان
مشهد
رفسنجان
بوشهر
اردستان
یزد
کرمانشاه
سنندج
بروجرد
گلپایگان
ارومیه
همدان
بابُل

 

اماکن عمومی:
محله عودلاجان
بیمارستان دکتر سپیر
حمام کشوریه
سرای سالمندان یهود
مصاپزی
بهشتیه خاوران


زیارتگاه ها:
حبقوق نبي
دانیال نبی
استر و مردخای
محوطه ی پیربکران و یادبود ها
سارا بت آشر
ملا ماری
اورشرگا
موشه هلوی
گیلیارد-دماوند

کنیساها:
ابریشمی
یوسف آباد
باغ صبا
حییم
پسیان
دانیال - لهستانی ها
گرگان
عزرا یعقوب
دروازه دولت
اتفاق
سیدخندان
زرگریان
رفیع نیا
خراسانی ها
عبدالله زاده
راه دانش
پل چوبی
عزیز خان
اتحاد - ژاله
لویان
کهن
ملا حنینا
حکیم آشر
سرای سالمندان
هارامبام
کوروش
گیشا
نصرت
اورشرگا
فخرآباد
طرشت

میقوه ها:
ابریشمی
ابریشمی - مردانه
دروازه دولت
باغ صبا
یوسف آباد


سازمان های فرهنگی اجتماعی:
انجمن کلیمیان تهران
انجمن خراسانی ها
خانه جوانان یهود تهران
سازمان بانوان یهود ایران
سازمان بانوان هاتف
مرکز پژوهش و مطالعات

مدارس کلیمی:
آلیانس (اتحاد) -ژاله
گرگان گنج دانش
اتقاق
مدرسه نور صداقت
مراکز فرهنگی و مذهبی کلیمیان در جهان
سازمان پاراس
کنیسای پاراس

تصاویر خاطره انگیز:
عکسهای خاطره انگیز تهران
عکسهای خاطره انگیز شیراز
عکسهای خاطره انگیز  کاشان
عکسهای خاطره انگیز اصفهان
عکسهای خاطره انگیز مشهد
عکسهای خاطره انگیز همدان
عکسهای خاطره انگیز یزد
عکسهای خاطره انگیز خانوادگی

 

مجموعه تصاویر در حال گسترش می باشد.